Таццяна Крапіневіч больш за чатыры гады прапрацавала настаўніцай матэматыкі ў гімназіі горада Ляхавічы Брэсцкай вобласці, а з 1 верасня 2025 года выкладае ў адной са школ Варшавы. Педагог вядзе ўрокі ў 5-х і 6-х класах. На просьбу «Люстэрка» яна параўнала, як вучаць матэматыцы, і побыт вучняў па розныя бакі мяжы.
У польскіх школах дзеці вучацца восем гадоў. Потым, зыходзячы з планаў на жыццё і паспяховасці, яны выбіраюць, дзе працягнуць адукацыю. Гэта можа быць чатырохгадовы агульнаадукацыйны ліцэй, пяцігадовы тэхнікум або трохгадовая прафесійная школа. Пазней ахвотныя паступаюць ва ўніверсітэт.
Навучальныя гадзіны
У Беларусі ў 5−6-х класах пяць урокаў матэматыкі на тыдзень, у Польшчы — чатыры.
— Праграмы заняткаў супадаюць, але далёка не ідэнтычныя, — кажа Таццяна Крапіневіч. — У Польшчы яна ў палегчаным варыянце: няма такога перагрузу формуламі, алгарытмамі, зазубрывання нейкіх паняццяў, а яшчэ заняткі больш арыентаваныя на практыку, то-бок усе задачы ў асноўным з жыцця. У падручніках нават ёсць раздзелы «Матэматыка для жыцця», «Матэматыка для нас».
Што ў гэтых заданнях?
— Дапусцім, гэта задачы пра банкі, рэцэпты, крамы, — пералічвае педагог. — Тут не лічаць грыбы, трактары і камбайны, пра якія дзеці з горада часта не маюць уяўлення. Тут гісторыі з штодзённасці. Дапусцім, нейкая пані пайшла ў краму, у яе з сабой 200 злотых, а хопіць ёй на тое і тое? Калі нешта складанейшае, то там ужо трэба разлічыць працэнты, нейкую зніжку.
Дамашнія заданні
З красавіка 2024-га ў Польшчы практычна адмянілі «дамашку». У 1−3-м класе вучняў могуць дадаткова нагружаць толькі практыкаваннямі на дробную маторыку, у 4−8-м дамашнія заданні дапушчальныя, але неабавязковыя і не ацэньваюцца. У Беларусі «дамашка» пачынаецца з 2-га класа. У залежнасці ад узросту на яе падрыхтоўку школьнікі мусяць выдаткоўваць ад 1,2 да 3 гадзін.
— Тое, што няма «дамашкі», — зло. У Беларусі яе вельмі шмат, і дзіця яшчэ столькі ж, колькі ў школе, сядзіць за ўрокамі дома, што таксама кепска, — дзеліцца меркаваннем суразмоўніца. — Мне здаецца, ісціна пасярэдзіне. Па матэматыцы дзіця мусіць атрымліваць на дом простае заданне, аналагічнае таму, што рабілі ў школе. Ён яго прарашае, нейронавая сувязь сфармуецца, і навык замацуецца. І ўсім добра, як той казаў. А так, выходзіць, [прабелы ў навучанні назапашваюцца] як снежны ком. Да таго ж адсутнасць заданняў дзяцей расслабляе і адвучае ад адказнасці за свае веды.
Паводле назіранняў педагога, калі школьнікі, якія не атрымліваюць «дамашкі», прыходзяць на наступны дзень на ўрок, у іх памяці з папярэдняга заняткі практычна нічога не застаецца. Матэрыял трэба тлумачыць нанова.
— Але, што ў Польшчы добра, я магу выдаткаваць на тэму столькі часу, колькі трэба, каб дзеці яе зразумелі. Тут няма такой гонкі, як у Беларусі, — адзначае настаўніца. — У нас у краіне можаш прыехаць у любую школу і будзеш плюс-мінус ведаць, якую тэму яны цяпер праходзяць і якое дамашняе заданне [атрымалі]. Тут таксама ёсць праграма на год, але настаўнік як хоча, так яе і «рухае».
Адзнакі
— У Беларусі, калі ў мяне пяць разоў на тыдзень матэматыка, у кожнага дзіцяці [за гэты перыяд] мусіць быць мінімум дзве адзнакі. Калі няма, настаўніку прылятае ад завуча (калі была завучам, сама так рабіла). І ты гонішся за нормамі, шукаеш, за што б гэтыя адзнакі паставіць, — расказвае Таццяна Крапіневіч. — У Польшчы ж мусіць быць мінімум тры адзнакі, але за паўгода (навучальны год дзеліцца на два семестры — зімовы і летні. — Заўв. рэд.). Тут магу выклікаць вучняў да дошкі, але абавязку такога няма. За [тры месяцы] за вусны адказ паставіла толькі аднаму хлопчыку адзнаку, бо ён вельмі добра працаваў на ўроку.
Паводле суразмоўніцы, неабходныя балы дзеці ў польскіх школах могуць атрымаць за пісьмовыя працы. Яны бываюць двух відаў: «карткуўка» і «спраўдзян». Першая — аналаг нашай самастойнай працы, другі — кантрольнай.
— Пры гэтым іх тут заўсёды можна пераздаць. Плюс «карткуўкі» раздаюць на друкаваных аркушах, так што школьнікам самім мала даводзіцца пісаць, — спыняецца на дэталях педагог. — Я кажу, тут — вучыся не хачу. Калі дзеці з Беларусі трапляюць у польскую школу, [па нагрузцы] разумеюць, што яны ў раі, і забываюць, што такое вучыцца.
Таццяна расказвае, што ўсе пісьмовыя работы вучняў захоўваюцца ў настаўніка год. Калі тэрмін мінае, іх трэба знішчыць. Спачатку педагог адрывае і адпраўляе ў здрабняльнік паперы ліст з імем і прозвішчам дзіцяці, потым — саму працу.
— Карацей, трэба замарочыцца, — рэзюмуе суразмоўніца. — Гэта ўсё для абароны персанальных звестак.
Напаўняльнасць класаў
У класах, дзе выкладае Таццяна, дзяцей прыкладна столькі ж, колькі і ў Беларусі, — 21−27 чалавек.
— Тут няма такога, што, калі дзіцяці 10 гадоў, яно абавязанае вучыцца ў 4-м класе. Тут за адной партай могуць сядзець і 12-гадовыя, і 13-гадовыя дзеці, і 10-гадовыя. Асабліва цяпер, калі ў краіне шмат замежнікаў, — расказвае педагог. — Да таго ж тут нармальна застацца на другі год. Ніхто не будзе тыкаць у цябе пальцам.
Паводле суразмоўніцы, калі ў класе ёсць дзіця з дыслексіяй (парушэнне здольнасці да авалодання навыкамі чытання і пісьма пры захаванні агульнай здольнасці да навучання), дысграфіяй (парушэнне пісьма, не звязанае з інтэлектам), СДУГ (сіндром дэфіцыту ўвагі і гіперактыўнасці), настаўнік пра гэта ведае і абавязаны ўлічваць. Напрыклад, даваць такому школьніку больш часу на самастойную працу.
— За гады выкладання ў Беларусі я з такім не сутыкалася. Наадварот, бацькі [часта] гэта хавалі, — апісвае свой досвед Таццяна. — У выніку дзеці, якім было б лягчэй на «інтэграцыі» (гаворка пра інтэграваны клас, дзе вучацца як здаровыя дзеці, так і дзеці з асаблівасцямі ў развіцці. — Заўв. рэд.), не цягнуць [праграму], пакутуюць, іншыя з іх здзекуюцца. Але іх бацькі працягваюць слепа даказваць, што іх дзіця трэба вучыць у звычайным класе.
Тэлефоны
Міністэрства адукацыі Польшчы не забараняе карыстацца мабільнікамі на тэрыторыі школы, аднак многія навучальныя ўстановы самі прынялі такое абмежаванне. Сярод іх і тая, дзе працуе Таццяна Крапіневіч.
— Хоць тэлефоны ў нас забароненыя, мабільнікі дзеці нікуды не здаюць. Многія іх з сабой нават не носяць. Не раз чула ад вучняў: «У мяне няма смартфона» або «Я не бяру яго ў школу», — расказвае суразмоўніца. — На перапынках дзеці, як правіла, сядзяць на падлозе, могуць дастаць «Уна» або нейкую іншую гульню, жуюць ссабойкі, размаўляюць, чытаюць. Прычым не падручнік, [а звычайныя кнігі]. Калі ж настаўнік бачыць у кагосьці тэлефон (хоць гэта рэдкасць), робіць заўвагу і просіць прыбраць. Калі дзіцяці трэба патэлефанаваць, яно ідзе да класнага, педагога або любога дарослага і просіць дазволу скарыстацца сваім смартфонам або набраць бацькоў.
Таццяна ўспамінае, што першы час даставала ў школе тэлефон. Потым злавіла сябе на думцы: раз дзецям нельга, чаму ёй можна, — і перастала гэта рабіць.
— Цяпер на працы дастаю мабільнік, толькі калі ведаю, што мне нешта мусіць прыйсці (гаворка пра важны ліст, паведамленне. — Заўв. рэд.), — прызнаецца яна. — Раблю гэта падчас перапынку, каб ніхто не бачыў,
На думку суразмоўніцы, адна з прычын табу на тэлефоны ў іх школе — абарона асабістых звестак.
— Ты не маеш права сфатаграфаваць ні дзіця, ні яго працу, — кажа педагог. — І калі бацькі напісалі заяву, што не хочуць, каб іх дзіця фігуравала на нейкіх здымках з мерапрыемстваў, ніхто ніколі яго не сфатаграфуе і не выкладзе гэтае фота [у інтэрнэт].
Школьная форма
З 1 верасня ўсе школьнікі Беларусі павінны прытрымлівацца дзелавога стылю ў адзенні. У Польшчы з гэтым прасцей. Паводле Таццяны, у іх нават настаўнікі могуць прыходзіць на заняткі ў джынсах. Выключэнні — дні дзяржаўных святаў. Тады ўсё апранаюцца падобна — белы верх, чорны ніз.
— Я супраць школьнай формы. Чаму? А як гэта дапамагае вучыцца? — адказвае педагог. — Я не кажу, што вучань можа прыходзіць [на заняткі] з голым пузам. Ёсць элементарныя нормы. Думаю, бацькі могуць іх растлумачыць. У выніку дзіця будзе камфортна апранацца і на ўроку займацца навучаннем, а не адцягвацца [на нязручны пінжак ці камізэльку].
Рознакаляровыя валасы, пірсінг, яркі макіяж ў школьных калідорах Таццяна заўважае. З яе назіранняў, адміністрацыя гэта не асабліва вітае.
— Не чула, каб дзецям казалі перафарбавацца, але, магчыма, заўважыўшы кідкі макіяж, класная паспрабуе растлумачыць, чаму гэта недарэчна, — разважае суразмоўніца. — Калі ў Беларусі [выкарыстоўваюць] хутчэй забаронныя метады, то тут імкнуцца, каб чалавек усвядоміў і зразумеў.
Харчаванне
Паводле Таццяны Крапіневіч, вучні ў іх школе ядуць падчас двух вялікіх перапынкаў. Пры гэтым у сталоўку ходзяць не ўсе.
— Калі была завучам у Ляхавічах, у нас, наколькі памятаю, з усёй школы толькі два чалавекі не елі. Бо, як даводзілася зверху, гарачым харчаваннем павінныя быць ахопленыя ўсе, — жартуе беларуска. — Тут некаторыя прыносяць і ядуць толькі сваё.
Акрамя таго, штодня навучальная ўстанова атрымлівае пакункі, у якія расфасаваныя садавіна ці гародніна. Гэта могуць быць слівы, морква, парэзаны перац. Іх бясплатна раздаюць вучням.
Камунікацыя з бацькамі
У Беларусі Таццяна працавала з электроннымі і папяровымі часопісамі і дзённікамі. У Польшчы ўсё толькі анлайн: тут выкарыстоўваюць сістэму Librus.
— Заходзіш, у цябе там расклад, адзначаеш тэму ўрока, адсутных, ставіш адзнакі. З яе дапамогай камунікуеш з бацькамі: пішаш ім электронныя лісты, яны адказваюць, і наадварот. Гэтаксама адбываецца і кантакт з адміністрацыяй, — расказвае педагог. — Тут наогул няма ніякіх чатаў у мэсэнджарах, нават рабочых.
Паводле Таццяны, у школе, дзе яна працуе, вельмі паважаюць камфорт і асабістыя межы. Калі прыйшоў на працу без настрою, «кожны спытае, што не так». На заняткі просяць прыходзіць у рэсурсе.
— І дзецям прышчапляюць на ўроках, каб не парушалі нічые межы. Тым больш тут вельмі шмат вучняў з розных культур і краін. За гэтым як каршуны сочаць. Не дай бог хтосьці абразіць чалавека праз іншую нацыянальнасць ці веры, — адзначае настаўніца. — [Сітуацыі бываюць розныя], але скажу за сваю школу: калі ў мяне адзін з вучняў паспрабаваў парушыць гэтае правіла, я, пагутарыўшы з псіхолагам, пагаварыла з ім. Больш ён так не рабіў. Тут ніхто нікога не лае і не «шыхтуе», тут спрабуюць размаўляць.
Высновы
На думку Таццяны Крапіневіч, нельга сказаць, што польскі падыход у вывучэнні матэматыкі і ў адукацыі лепшы, чым беларускі, ці наадварот. У кожным ёсць перавагі і недахопы.
— У нас база хоць не практыкаарыентаваная, але сур’ёзная. Калі ў Польшчы бяру дзяцей на рэпетытарства, заўсёды пытаю, пасля якога класа яны з’ехалі з Беларусі, — кажа суразмоўніца. — У мяне [займаецца] дзяўчынка, якая дзевяць гадоў адвучылася ў мінскай гімназіі. Цяпер яна ў польскім ліцэі. Упэўненая, яна б ужо цяпер здала матуру — экзамен, які тут пішуць для паступлення ва ўніверсітэт. Яе трэба толькі па тэрміналогіі падцягнуць.
Для паўсядзённага жыцця эфектыўнейшы польскі падыход у навучанні, адзначае педагог. Яна лічыць, што мясцовая школа фармуе ў дзіцяці асобу і дае зразумець: людзі розныя.
— Тут дзеці больш свабодныя, яны не баяцца гаварыць. І калі ў дзіцяці ёсць асаблівыя патрабаванні, то іх будуць улічваць. Пры гэтым не дэманстраваць, што яно «не такое», — прыводзіць яна прыклад. — Плюс тут вучаць навыкам і кампетэнцыям, уменню вырашаць задачы, а не проста прытрымлівацца вызначанага алгарытму.
Чытайце таксама
Поблагодарить за статью